ESG wordt vaak opgepakt als rapportage- of compliancevraagstuk, maar als het raakt aan financierbaarheid, investeringsbeslissingen en risicomanagement, hoort het ook thuis op de bestuurderstafel. VSME en FIM zijn hulpmiddelen om dit te structureren. In dit laatste deel van de reeks over ESG, financierbaarheid en strategische sturing staat centraal welke vragen horen bij bestuur en toezicht. Hoe voorkom je dat ESG een los project wordt en wat kunnen financials nu concreet doen?
Voor Geert van den Enden van de NVTZ is ESG nadrukkelijk een onderwerp voor bestuur en toezicht. Hij ziet parallellen met eerdere thema’s zoals risicomanagement en fiscaliteit. Ook daarvan werd ooit gedacht dat het vooral iets technisch was, totdat duidelijk werd dat bestuurders en toezichthouders er niet omheen konden. Sterker nog, het werden belangrijke stuurinstrumenten voor hen.
Toezichthouders hoeven ESG niet ingewikkelder te maken dan nodig, maar zij moeten wel de juiste vragen stellen. Heeft het bestuur voldoende kennis van de ESG-risico’s voor de eigen organisatie? Is duidelijk welke informatie alle stakeholders nodig hebben? Worden ESG-risico’s meegenomen in scenario’s, rekenmodellen en (investerings-)beslissingen? Is bekend welke thema’s voor de organisatie echt relevant zijn?
Volgens Geert is er nog veel onwetendheid en een gevoel dat ESG iets voor anderen is. ESG is geen hype die vanzelf overwaait. De regelgeving die nu al van kracht is en de mate waarin stakeholders zich hierop moeten voorbereiden onderschrijven dit, ongeacht welke politieke meerderheid het nu voor het zeggen heeft. Voor toekomstbestendige organisaties wordt het onderdeel van de normale bestuurlijke agenda, omdat het blijk geeft dat je rekening houdt met de mogelijke impact die relevante ESG thema’s voor jouw zorgorganisatie kunnen hebben en daar afdoende maatregelen op hebt genomen.
Niet los organiseren, maar integreren
De kern is dat ESG niet naast de organisatie moet worden georganiseerd. Zodra ESG een apart project blijft, ontstaat het risico dat het een rapportage-oefening wordt. Dan wordt het iets van een duurzaamheidsafdeling, communicatie of compliance. De echte waarde ontstaat wanneer ESG onderdeel wordt van de reguliere planning- en controlcyclus en ook de ESG maatregelen vertaald zijn in de verschillende jaarplannen van de afdelingen.
Irma Langeraert van Ilfa ziet daarin een duidelijke rol voor de financiële kolom. Niet omdat ESG de verantwoordelijkheid van finance is, maar omdat finance gewend is om te structureren, te rapporteren en risico’s te koppelen aan besluitvorming. Johan Eijkenaar van Aafje benadrukt dat het breder moet worden gedragen. Beleidsbepalers moeten worden meegenomen, zodat ESG onderdeel wordt van strategie, jaarplannen en investeringskeuzes. Het gaat uiteindelijk om de verbinding. Wat doet de organisatie al, wat ontbreekt nog en hoe vertaal je dat naar beleid, KPI’s, rapportages en financieringsgesprekken?
Van verplichting naar kans
De reflex om ESG te zien als extra last is begrijpelijk, zeker in sectoren waar de administratieve druk al hoog is. Volgens Irma, Johan en Geert is de oplossing toch simpel en pragmatisch. Gebruik bestaande data. Sluit aan op bestaande certificeringen. Gebruik de VSME, een EU-brede standaard die aansluit op formele kaders van banken, verzekeraars en CSRD-plichtige ondernemingen. Beperk onnodige extra controles en/of certificeringen. Zorg dat ESG-informatie niet alleen wordt verzameld voor de buitenwereld, maar ook helpt bij interne sturing.
Daarmee verandert ESG van verplichting naar instrument. Een instrument om risico’s beter te begrijpen, om investeringsbeslissingen beter te onderbouwen, om gesprekken met banken en verzekeraars beter voor te bereiden en om als organisatie aantoonbaar in control te zijn.
Wat financials nu kunnen doen
Voor financials ligt er een duidelijke opdracht. Wacht niet tot de vragen van buitenaf komen, maar bereid je organisatie voor.
Breng in kaart welke ESG-thema’s relevant zijn. Onderzoek welke informatie op die thema’s al beschikbaar is; meestal kom je er dan achter dat er veel meer is dan je denkt. Koppel bestaande certificaten en processen aan VSME-definities. Richt de rapportage pragmatisch in binnen de planning- en controlcyclus. Zorg dat de relevante ESG thema’s vervolgens worden meegenomen in managementrapportages, risicomanagement en strategische besluitvorming.
Daarbij geldt dat je de S en G niet moet vergeten. Klimaat en milieu (E) krijgen vaak de meeste aandacht, maar voor veel organisaties zijn sociale impact, goed werkgeverschap, governance, kwaliteit en compliance minstens zo belangrijk en…goed nieuws, want op die laatste twee letters, de S en de G zijn we juist in de zorg heel goed mee bezig!
Naar de bestuurderstafel
De conclusie is volgens Irma, Johan en Geert helder: ESG hoort op de bestuurderstafel. Niet als los duurzaamheidsdossier of als vinklijst en ook niet als rapportage die een keer per jaar wordt opgesteld omdat iemand erom vraagt. ESG-beleid en de relevante thema’s zijn onderdeel van toekomstbestendig organiseren, van financierbaarheid en risicomanagement. Het is onderdeel van vertrouwen uitbouwen en bestendigen richting stakeholders.
Als je net begint hoeft niet alles in één keer perfect te zijn. Zorg wel dat het gestructureerd wordt aangepakt, dicht tegen bestaande wet- en regelgeving aan, met oog voor wat er al is en wat nog nodig is. Ga niet zomaar aan de slag. Realiseer je dat op 3 juli jl. de Europese Commissie een ontwerp voor een gedelegeerde verordening heeft gepubliceerd waarmee de VSME de officiële vrijwillige rapportagestandaard wordt voor ondernemingen buiten de CSRD. Daarmee wordt de VSME niet alleen de voorkeursstandaard voor ESG-rapportage, maar waarschijnlijk ook de referentie voor informatie-uitvragen van banken en verzekeraars. In de concept verordening is een expliciete aanbeveling hiertoe opgenomen.
Voor bestuurders is dit hét moment om te kiezen voor rapportage op basis van de VSME. Wie nu start, beperkt toekomstige administratieve lasten, voorkomt uiteenlopende ESG-vragenlijsten en bouwt aan een betrouwbare dataset die meervoudig kan worden gebruikt voor financiering, verzekeringen en ketensamenwerking. Wachten biedt weinig voordeel; tijdig standaardiseren wel.
Gefundeerd impact maken begint met inzicht en met de bereidheid om ESG niet te zien als extra werk, maar als onderdeel van de manier waarop een organisatie financieel gezond en maatschappelijk relevant blijft.
Kort samengevat
ESG is geen apart dossier, het hoort thuis in de reguliere sturing. Bestuurders, toezichthouders en financials moeten samen zorgen dat ESG wordt meegenomen in strategie, risicomanagement, verzekeren, investeringsbeslissingen en financieringsgesprekken. Daarmee wordt ESG geen verplichting achteraf, maar een instrument om toekomstbestendig te organiseren.
Dit is het derde en laatste deel van de reeks. Lees eventueel ook deel 1 en deel 2 terug.
Achtergrond: waarom de VSME nu de logische keuze is
De VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs) is de Europese vrijwillige rapportagestandaard voor ondernemingen die niet onder de CSRD vallen. Het is geen taxonomie, geen keurmerk en geen certificering, maar een gestandaardiseerde manier om duurzaamheidsinformatie vast te leggen en te delen.
Met de Omnibus-richtlijn heeft de Europese wetgever de basis gelegd voor een vrijwillige rapportagestandaard voor ondernemingen buiten de CSRD. Op 3 juli 2026 publiceerde de Europese Commissie vervolgens een ontwerp voor een gedelegeerde verordening waarmee de VSME formeel wordt aangewezen als deze standaard. Tegelijkertijd wordt de zogenoemde Value Chain Cap uitgewerkt. Het doel daarvan is de administratieve lasten voor kleinere ondernemingen te beperken door informatieverzoeken vanuit grote ondernemingen zoveel mogelijk te baseren op één Europese standaard.
FIM helpt organisaties duurzaamheidsinformatie vast te leggen volgens de Europese VSME-standaard. Daarmee beschikken zij over een solide, gestandaardiseerde basis voor informatieverzoeken van banken, verzekeraars, investeerders en ketenpartners, terwijl zij voorbereid zijn op verdere harmonisatie van Europese informatie-uitvragen.
